Apologetizam by Sam Shamoun

MESIJA MIDRAŠKIH PSALAMA

· JudaizamMesijaStari zavetProroštvaApologetika

Sledeći citati preuzeti su iz Midraša Tehilim.

Ono što ovo čini zanimljivim jeste to što Midraš sledeće starozavetne tekstove pripisuje Mesiji i/ili njegovim danima: Postanje 49:8-12; 1. Samuilova 2:10; Pesma nad pesmama 4:8; Isaija 4:5, 11:1-10, 16:5, 49:23, 57:19; Jeremija 23:5-6; Danilo 7:9, Joil 4:9-10; Zaharija 14. Sav naglasak je moj.

PSALAM 1

„… Rabin Šimon ben Lakiš je rekao da će se u danima Mesije pravednici vratiti u svoj prvobitni oblik, kao što je rečeno: „jer će dijete umirati od sto godina“ (Isaija 65:20). Ako kažeš da je u vreme Potopa bilo onih mlađih od sto godina i da su bili uništeni, ja kažem da su bili kažnjeni zbog grehova svojih predaka, kao što je rečeno: „jer svako tijelo pokvari put svoj na zemlji“ (Postanje 6:12). Drugo tumačenje: Zašto je Bog zatvorio izvor Nojevih bedara? Da ne bi izrodio mnogo dece koja bi bila uništena u Potopu. Ako kažeš da je u vreme Potopa bilo pravednika, zašto onda Bog nije načinio mnogo kovčega? Zato je Bog zatvorio Nojeva bedra na pet stotina godina. „kojemu list ne vene“ (Psalam 1:3) odnosi se na Hama, a „što god radi, u svemu napreduje“ (Psalam 1:3) odnosi se na sve zle.”

PSALAM 2 (Midraš Tehilim 2)

יתיצבו מלכי ארץ ורוזנים נוסדו יחד. שבאים על הקב”ה ואומר להם הקב”ה אני מנגינתם מתבר אנא להון. כמה דאת אמר (בראשית יד כ) אשר מגן צריך בידך. לעתיד לבוא אומר למלך המשיח מדינה פלניא מרדה בך והוא אומר יבוא גובאי ויחריב אותה שנאמר (ישעיה יא ד) והכה ארץ בשבט פיו וברוח שפתיו ימית רשע. כיון שרואין צרתן רבה הן באים ומשתחוים למלך המשיח. שנאמר (שם מט כג) אפים ארץ ישתחוו לך:

„Ustaju carevi zemaljski, i knezovi se skupljaju na Gospoda i na pomazanika njegova. „Raskinimo sveze njihove i zbacimo sa sebe jaram njihov.““ (Psalam 2:2-3) U nekom budućem vremenu Mesija će reći: „Postoji izvestan narod koji se pobunio protiv tebe”, a oni će odgovoriti: „Doći će Gog i Magog i uništiti ga”, kao što kaže: „udariće zemlju prutom usta svojih, i dahom usana svojih ubiće bezbožnika“ (Isaija 11:4). Kada ugledaju svoju veliku nevolju, doći će i pokloniti se Mesiji, kao što kaže: „klanjaće ti se licem do zemlje“ (Isaija 49:23).

על ה’ ועל משיחו. משל לגבור שהיה במדינה וכשהיו הגייסות באות לאותה מדינה היו יראים מאותו גבור ואומרים מה נעשה בואו ונהרג אותו גבור ואחר כך נזדווג למדינה. כך אלו. א”ר ברכיה בשם ר’ לוי ארורים הם הרשעים שהם מקיימים עצה על ישראל וכל אחד ואחד אומר עצתי יפה מעצתך. עשו אמר שוטה היה קין שהרג הבל בחיי אביו ולא היה יודע שאביו פרה ורבה. אני איני עושה כן אלא (בראשית כז מא) יקרבו ימי אבל אבי. פרעה אמר שוטה היה עשו שאמר כן ולא היה יודע שאחיו פרה ורבה בחיי אביו. אני איני עושה כן אלא עד דיהון דקיקין תחות כורסייא דאימהון אנא מחינא להון. הדא הוא דכתיב (שמות א כב) כל הבן הילוד היאורה תשליכוהו. המן הרשע אמר פרעה היה שוטה שאמר כן ולא היה יודע שהבנות נישאות לאנשים והן פרות ורבות. אני איני עושה כן אלא (אסתר ג יג) להשמיד להרוג ולאבד וגו’. גוג ומגוג עתידין לומר כן שוטים היו הראשונים שמעקיפין עצה על ישראל ולא היו יודעים שיש להם פטרון בשמים. אני איני עושה כן אלא בתחלה אני מזדווג לפטרונן ואחר כך אני חוזר על ישראל. הדא הוא דכתיב (תהלים ב ב) על ה’ ועל משיחו. והקב”ה אומר להם גוג ומגוג לי אתם באים להזדווג כמה גדודים יש לפני וכמה רשפים וברקים ולפידים ואני יוצא עמך במלחמה. שנאמר (ישעיה מב יג) ה’ כגבור יצא כאיש מלחמות יעיר קנאה. מה כתיב שם (זכריה יד ט) והיה ה’ למלך על כל הארץ:

„„na Gospoda i na pomazanika njegova“. To je poput silnog ratnika koji se nalazio u nekoj zemlji: kada bi u tu zemlju došli vojnici, plašili su se tog ratnika i govorili: ,Šta da činimo? Ubijmo tog ratnika, pa ćemo se onda sjediniti sa zemljom.' Tako je i s njima. Rabin Berahija je rekao u ime rabina Levija: ,Prokleti su zli koji drže veće protiv Izrailja, a svaki od njih govori: „Moj savet je bolji od tvoga.” Isav je bio bezuman; Kain je ubio Avelja dok je njihov otac još bio živ, ne znajući da će njegov otac rađati i množiti se. Ja tako ne činim, nego, kao što je zapisano: „Blizu su žalosni dani oca mojega“ Faraon je bio bezuman; Isav je tako rekao, ne znajući da se njegova braća žene i da se te žene množe. Ja tako ne činim, nego sve do presude Kikin pod jastucima njihovih majki zauzimam se za njih, kao što je zapisano: „Svakoga sina koji se rodi bacite u vodu“ Aman zli je rekao: ,Faraon je bio bezuman što je tako govorio, ne znajući da se devojke udaju za muškarce i da ti muškarci rađaju i množe se.' Ja tako ne činim, nego, kao što je zapisano: „da se istrijebi rod Judejaca“ Gogu i Magogu je suđeno da kažu isto: da su prvi bili bezumnici koji su kovali zaveru protiv Izrailja, a nisu znali da oni imaju zaštitnika na nebu. Ja tako ne činim, nego se najpre sjedinjujem sa svojim zaštitnikom, a zatim se vraćam na Izrailja. Ovo je ono što je zapisano: „na Gospoda i na pomazanika njegova“.” A Sveti, blagosloven da je, kaže im: ,Gog i Magog, koliko četa imam pred sobom, i koliko munja, gromova i plamenova? Poći ću s tobom u rat', kao što je rečeno: „Gospod će izaći kao junak, podignuće revnost svoju kao vojnik, vikaće i klikovati, nadvladaće neprijatelje svoje“ (Isaija 42:13). Šta je tamo zapisano? „I Gospod će biti Car nad svom zemljom“ (Zaharija 14:9)”

אספרה אל חק. מסופרים הם בחוקה של תורה ובחוקן של נביאים וכתובים. בחוקה של תורה (שמות ד כב) בני בכורי ישראל בחוקה של נביאים (ישעיה נב יג) הנה ישכיל עבדי ירום ונשא. מה כתיב בתריה (שם מב א) הן עבדי אתמך בו. בכתובים (תהלים קי א) נאם ה’ לאדוני. ה’ אמר אלי בני אתה. וכתוב אחר אומר (דניאל ז יג) וארו עם ענני שמיא. ה’ אמר אלי בני אתה. א”ר יודן כל הנקמות הללו בחוקו של מלך מלכי המלכים הקב”ה. כל כך למה שהוא עוסק בתורה. דבר אחר בני אתה. מכאן תשובה לאומרים יש לו בן. ואת מותיב להון בן לי אתה אינו אומר אלא בני אתה כעבד שעושה לו רבו קורת רוח ואומר לו אנא מחבב לך כברי. (ר’ הונא אמר לשלשה חלקים נחלקו היסורין. אחת נטלו אבות העולם וכל הדורות ואחת דורו של שמד ואחת דורו של משיח). וכד תיתי שעתיה אומר הקב”ה עלי לבראתו בריה חדשה. וכן הוא אומר אני היום ילדתיך. הא שעתא בריית ליה. וכן הוא אומר (מלכים א-א ו) ואותו ילדה אחרי אבשלום. וכי אמו של אבשלום ילדה לאדוניה והלא זה בן מעכה וזה בן חגית אלא מה זה עשה רכב ופרשים אף זה עשה כן ומה זה היה בעל מחלוקת אף זה כן ומה זה חמשים איש רצים לפניו אף זה כן:

„Govoriću o uredbama; one se pripovedaju u zakonu Tore i u zakonima proroka i spisa. U zakonu Tore (Izlazak 4:22): „Izrailj je sin moj, prvenac moj“ u zakonima proroka (Isaija 52:13): „Gle, sluga će moj biti srećan, podignuće se i uzvisiće se i proslaviće se“ Šta je zapisano posle toga (Isaija 52:15)? „Tako će opet udiviti mnoge narode, carevi će pred njim zatisnuti usta svoja, jer će vidjeti što im nije kazivano i razumjeće što nijesu slušali“ U spisima (Psalam 110:1): „Reče Gospod Gospodu mojemu: Sjedi meni s desne strane“ Šta je zapisano posle toga? (Psalam 110:4): „Ti si sveštenik dovijeka po redu Melhisedekovu“ Rabin Judan je rekao: sve ove odmazde date su u skladu sa zakonima Cara nad carevima, Svetoga, blagosloven da je. Zašto je to tako? Zbog njegovog bavljenja Torom. „Ti si Sin moj“ – odavde učimo da on ima sina. A kada mu ljudi kažu: ,Ti imaš sina', on ne kaže: ,Ja imam sina', nego: „Ti si Sin moj“ kao sluga koga njegov gospodar voli i kome govori: ,Držim te dragim kao rođenog sina.' Rabin Huna je rekao: stradanja su podeljena na tri dela: jedan deo uzeli su praoci i svi naraštaji; jedan deo naraštaj pobune; a jedan deo naraštaj Mesije. A kada dođe vreme, Sveti, blagosloven da je, kaže: ,Na meni je da stvorim novo stvorenje.' I tako kaže: „ja te sad rodih“ U tom času stvoreno je novo stvorenje. I kaže (2. Samuilova 3:3): „Drugi bješe Hileav od Avigeje, žene Navala Karmilca; treći Avesalom, sin Mahe, kćeri Talmaja, cara Gesurskoga“ Ali zar Avesalom nije rođen od majke Adonijine? Zar nije ovaj sin Mahin, a onaj sin Agitin? Ali kao što je ovaj imao kola i konje, tako i onaj. I kao što je ovaj izazvao razdor, tako i onaj. I kao što je ovaj imao pedeset trkača pred sobom, tako i onaj.”

שאל ממני ואתנה גוים. אם גוים כבר הם נחלתך שנאמר (תהלים עב ח) וירד מים עד ים. ואם אפסי ארץ כבר הם אחוזתך שנאמר (שם) ומנהר עד אפסי ארץ. א”ר יוחנן ג’ בני אדם אמר להם הקב”ה שאל ואלו הן – שלמה ואחז ומלך המשיח. שלמה שנאמר (מלכים-א ג ה) בגבעון נראה ה’ אל שלמה וכו’. אחז שנאמר (ישעיה ז יא) שאל לך אות. ולמה נקרא שמו אחז שאחז אותו מלהביא טובה לעולם. דבר אחר שאחז בתי מדרשות מלעסוק בתורה. מלך המשיח שנאמר שאל ממני ואתנה. א”ר שמואל בר נחמני למדנו שנים מן אגדה אברהם ויעקב. אברהם שנאמר (בראשית טו ב) ה’ אלקים מה תתן לי. מכלל שאמר לו שאל. יעקב שנאמר (שם כח כ) אם יהיה אלקים עמדי ושמרני. מכלל שאמר לו שאל. וכן הוא אומר (תהלים כא ה) חיים שאל ממך נתתה לו. ומה שאלה שאל ממנו שאל שיהיו ישראל חיים וקיימים לעולם:

„Išti u mene, i daću ti narode u našljedstvo“ Ako su narodi već tvoje nasledstvo, kao što je rečeno (Psalam 72:8): „Vladaće od mora do mora, i od rijeke do krajeva zemaljskih“ A ako su krajevi zemlje već tvoje vlasništvo, kao što je rečeno (isto 2:8): „od rijeke do krajeva zemaljskih“ šta je onda Bog mislio kada je trojici ljudi rekao: „Išti u mene“ naime Solomonu, Ahazu i Mesiji? Solomonu, kao što je rečeno (1. Carevima 3:5): „Išti što hoćeš da ti dam.“ Ahazu, kao što je rečeno (Isaija 7:11): „Išti znak od Gospoda Boga svojega“ A zašto se zvao Ahaz? Zato što se držao obećanja da će doneti dobro svetu. Drugo objašnjenje jeste da je zaposeo izučavanje Tore u učionicama. Mesiji, kao što je rečeno: „Išti u mene, i daću ti narode u našljedstvo“ Rabin Šmuel bar Nahmani je rekao: „Naučili smo iz agade da su i Avraham i Jakov molili od Boga. Avraham, kao što je rečeno (Postanje 15:2): „Gospode, Gospode, šta ćeš mi dati“ što znači da je molio. Jakov, kao što je rečeno (isto 28:20): „Ako Bog bude sa mnom i sačuva me na putu kojim idem“ što znači da je molio. I takođe je rečeno (Psalam 21:5): „Što mu je srce željelo, dao si mu, i molitve usta njegovijeh nijesi odbio.“ A šta je molio? Molio je da Izrailj živi i traje doveka.”…

נשקו בר. רב ורב אחא אמר נשקו בר של תורה שנאמר (משלי ט ה) לכו לחמו בלחמי. עד שלא תזקף עליהם מדת הדין ותאבדו דרכה של תורה. ותאבדו דרך לא תהיו סוברין שמא אהליות ובצרצוריות אני צריך אלא ניצוץ אחד אני מסיק ומאבד עלמא דבראי:

„Poštujte sina da se ne razgnjevi, i vi ne izginete na putu svome; jer će se gnjev njegov brzo razgorjeti. Blago svjema koji se u nj uzdaju!“ Rav i Rav Aha rekoše: „Poljubite sina Tore”, kao što kaže: „Hodite, jedite hljeba mojega, i pijte vina koje sam rastvorila. Ostavite ludost i bićete živi, i idite putem razuma.“ I nemoj misliti da su mi potrebne mnoge iskre, nego jednom iskrom zaključujem i uništavam svet.

PSALAM 16

דבר אחר ירבו עצבותם. אמר דוד רבונו של עולם הרבית עצבונות לדורו של שמד ומתו על קדושת השם. אמר לו הקב”ה דוד הפסידו כלום בל אסיך נסכיהם מדם. דמם חביב עלי יותר מן הקרבנות. אמר רבי בשם ר’ אידי לשלשה חלקים נחלקו היסורין. אחד נטלו אבות וכל הדורות. ואחד דורו של שמד. ואחד דורו של מלך המשיח. מה היו עושין בדורו של שמד היו מביאין כדוריות של ברזל ומלבנין אותם תחת שיחיהן ומשיאין את נפשותיהן מהן. וחוזרין ומביאין קרומיות של קנה ונותנים תחת צפרניהן ובדבר הזה מתו על קדושת השם.

Još jedna stvar koja ih je razgnevila bila je to kada je car David rekao da će mnogi iz njegovog naraštaja teško stradati i umreti za posvećenje Božjeg imena. Gospod mu je rekao da njihove žrtve nisu bile uzaludne, jer mu je njihova krv dragocenija od žrtava. Rabin Jehuda je rekao u ime rabina Idija da je stradanje podeljeno na tri dela: jedan deo uzeli su preci i svi naraštaji, jedan deo naraštaj razorenja Hrama, a jedan deo naraštaj Mesije. Šta je činio naraštaj razorenja Hrama? Donosili su gvozdene kugle i ravnali ih pod svojim grudima, predajući svoje živote za posvećenje Božjeg imena. Donosili su i trske i stavljali ih pod svoje nokte, i na taj način su umirali za posvećenje Božjeg imena.

לכן שמח לבי ויגל כבודי. אמר רבי אבהו הכבוד גולה בשעה שהקטנים הוגים להשתמש בו. דבר אחר לכן שמח לבי בדברי תורה. ויגל כבודי במלך המשיח שעתיד לצאת ממני שנאמר (ישעיה ד ה) כי על כל כבוד חופה. אף בשרי ישכון לבטח. לאחר מיתה. אמר רבי יצחק מלמד שלא שלט בו רמה ותולעה:

„Toga radi raduje se srce moje i veseli se jezik moj, još će se i tijelo moje smiriti u uzdanju“ Rabin Abahu je rekao: „Slava odlazi u izgnanstvo kada je deca upotrebljavaju.” Drugo tumačenje: „Zato se raduje srce moje u rečima Tore, i slava moja otkriće se u Caru Mesiji koji će izaći iz mene, kao što je rečeno: „jer će nad svom slavom biti zaklon“ (Isaija 4:5). I telo će moje počivati u sigurnosti, posle smrti.” Rabin Isak je rekao: „Ovo uči da crv i gnjilež nisu imali vlast nad telom cara Davida.”

PSALAM 18

אשר דבר ה’ וגו’. מהו השירה הזאת. אמר ר’ יודן זה שאמר הכתוב (תהלים עא ז) כמופת הייתי לרבים. אמר דוד מה אני לא אמרתי שירה עד שנתחרפתי ועד שנפלו בידי ארבעה ועד שנפל בידי בעל אצבעות. כך ישראל אין אומרים שירה עד שיתחרפו ועד שיפלו בידם ארבעה ובעל אצבעות. וזהו כמופת הייתי לרבים ואני סימן טוב לישראל. כיצד נתחרף מגלית הפלשתי (עיין שמואל-א יז) וחירף לישראל וקילל את דוד ונפל הוא בידו. ובעל אצבעות (שמואל-ב כא כ) ויהי איש מדון וגו’ ואצבעות רגליו שש ושש. ונפלו לפניו ארבעה (שם כב) את ארבעת אלה יולדו להרפה בגת. סמיך ליה (שם כב א) וידבר דוד לה’ את דברי השירה הזאת. כך כשיבוא משיח במהרה בימינו אין אומרים שירה עד שיתחרף המשיח שנאמר (תהלים פט נב) אשר חרפו עקבות משיחך. ועד שיפלו לפניו בעל אצבעות זו עכו”ם הרשעה שנאמר (דניאל ב מב) ואצבעת רגליא מנהון ברזל וגו’. ועד שיפלו לפניו ארבע מלכיות שנאמר (זכריה יד ב) ואספתי את כל הגוים אל ירושלים. מיד ויצא ה’ ונלחם. באותה שעה אומר שירה שנאמר (תהלים צח א) מזמור שירו לה’ שיר חדש כי נפלאות עשה:

„Šta znači stih: „Pjevaću Gospodu, jer se slavno proslavi“? Rabin Judan je rekao da se to odnosi na ono što je zapisano u Psalmu 71:7: „Čudo sam mnogima, a ti si utočište moje jako.“ David je rekao: ,Nisam pevao pesmu dok nisam bio osramoćen, i dok četvorica nisu pali u moju ruku, i dok nisam zavladao Valom prstiju.' Tako i Izrailj ne peva pesmu dok ne bude osramoćen, i dok četvorica ne padnu u njihove ruke, i Val prstiju. To je smisao onoga: „Čudo sam mnogima, a ti si utočište moje jako.“ Kako je David bio osramoćen? Otkrio je tajne Filistejca (vidi 1. Samuilova 17), i osramotio Izrailja, i proklinjao Davida, i on je pao u njegovu ruku. A Val prstiju (vidi 2. Samuilova 21:20) bio je čovek iz Jude sa šest prstiju na svakoj ruci, i četvorica njegovih potomaka pali su pred Davidom (vidi 2. Samuilova 21:22). David je izgovorio ovu pesmu Gospodu (vidi 2. Samuilova 22:1). Slično tome, kada Mesija uskoro u naše dane dođe, ne pevamo pesmu dok Mesija ne bude osramoćen, kao što je zapisano u Psalmu 69:10: „Jer revnost za kuću tvoju jede me, i ruženja onijeh koji tebe ruže padaju na me.“ I dok četiri zla carstva ne padnu pred njim, kao što je zapisano u Zahariji 14:2: „Jer ću skupiti sve narode na Jerusalim u boj“ a onda će Gospod izaći i vojevati. U to vreme treba pevati Gospodu novu pesmu, kao što je zapisano u Psalmu 98:1: „Pojte Gospodu pjesmu novu, jer učini čudesa.“”

דבר אחר ותתן לי מגן ישעך. מדבר באברהם שהיה יושב והשכינה עומדת. רבי ברכיה (אמר) בשם רבי לוי אמר ביקש אברהם לעמוד אמר לו הקב”ה שב. סימן טוב הוא לבניך שהן יושבין ואני עומד שנאמר (תהלים פב א) אלקים נצב בעדת אל. ר’ שמואל בר חייא ור’ יודן בשם רבי חנינא על כל שבח ושבח שישראל משבחין להקב”ה הוא משרה שכינתו עליהם. מה טעם (שם כב ד) ואתה קדוש יושב תהלות. אמר רבי סימון בשעה שנגלה הקב”ה על אברהם היה מצטער על מילתו. אמר הקב”ה למלאכים לכו אצלו ונטפל עמהם השכינה ומעכב לו עד שהלכו המלאכים שנאמר (בראשית יח כב) ויפנו משם. אמר רבי סימון תיקון סופרים הוא שהשכינה עומדת וממתנת לו. הוי וענותך תרבני. אמר רבי חייא תלמיד הולך לפני רבו בלילה מי נוטל לו הפנס לא התלמיד. והקב”ה נוטל את הפנס לפני ישראל. שנאמר (שמות יג כא) וה’ הולך לפניהם יומם. הוי וענותך תרבני. רבי לוליאני בשם רבי ישמעאל אמר בנוהג שבעולם הרב אומר והתלמיד עונה. אבל הקב”ה אינו כן (שם יט יט) משה ידבר והאלקים יעננו בקול. הוי וענותך תרבני. אמר בן עזאי מלך בשר ודם כשהוא מזכיר מזכיר שמו ואחר כך קטיגמא שלו. והקב”ה אינו כן מזכיר קטיגמא שלו ואחר כך שמו שנאמר (בראשית א א) בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ. הוי וענותך תרבני. אמר ר’ אבא ראית מימיך הרב והתלמיד עסוקין בתורה והרב אומר לתלמיד הוגעתיך רב לך. והקב”ה לימד תורה לישראל ארבעים יום ובסוף אמר להן הוגעתי אתכם וציערתי שנאמר (דברים א ו) ה’ אלקינו דבר אלינו בחורב לאמר. אמר ר’ שמעון בנוהג שבעולם התלמיד והרב עומדין הרב אומר לתלמיד לך והמתן לי במקום פלוני והתלמיד הולך וממתין לו. והקדוש ברוך הוא אומר ליחזקאל (יחזקאל ג כב) קום צא אל הבקעה ושם אדבר אותך. וכתיב (שם כג) ואצא אל הבקעה. הוי וענותך תרבני. רבי יודן בשם רבי חמא אמר לעתיד לבוא הקב”ה מושיב מלך משיח לימינו שנאמר (תהלים קי א) נאם ה’ לאדוני שב לימיני. ואברהם לשמאלו ופניו מתכרכמין ואומר בן בני יושב על הימין ואני על השמאל. והקב”ה מפייסו ואומר בן בנך לימיני ואני על ימינך. כביכול (שם ה) ה’ על ימינך. הוי וענותך תרבני:

„Reci još nešto i daj mi štit svoga spasenja.” Reč je o Avrahamu, koji je sedeo dok je Šekina (božansko prisustvo) stajala. Rabin Berehija je rekao u ime rabina Levija: „Avraham je hteo da ustane, ali mu je Sveti, blagosloven da je, rekao da ostane da sedi, jer je dobar znak za tvoju decu to što će oni sedeti dok ja stojim, kao što je zapisano (Psalam 82:1): „Bog stade na saboru Božijem“” Rabin Samuel bar Hija i rabin Judan rekli su u ime rabina Hanine da, kad god sinovi Izrailjevi hvale Svetoga, blagosloven da je, on stavlja svoju Šekinu na njih. Zašto je to tako? Kao što je rečeno (Psalam 22:4): „Sveti, koji živiš u pohvalama Izrailjevim!“ Rabin Simon je rekao da je Sveti, blagosloven da je, kada se otkrio Avrahamu, zažalio zbog svojih reči. Sveti, blagosloven da je, rekao je anđelima: „Idite k njemu, a Šekina će vas pratiti i zadržavati ga dok vi ne odete”, kao što je rečeno (Postanje 18:22): „I ljudi okrenuvši se pođoše put Sodoma“ Rabin Simon je rekao da je ovo ispravka pisara: da Šekina stoji i čeka na njega. „Tvoj odgovor će me uvećati.”

Rabin Hija je rekao: „Kada učenik noću ide pred svojim učiteljem, ko mu pali svetiljku? Ne učenik, nego Sveti, blagosloven da je, pali svetiljku Izrailju, kao što je rečeno (Izlazak 13:21): „A Gospod iđaše pred njima danju u stupu od oblaka“” „Tvoj odgovor će me uvećati.” Rabin Lulijan je rekao u ime rabina Jišmaela da je običaj sveta takav da učitelj govori, a učenik odgovara. Ali Sveti, blagosloven da je, nije takav, kao što je rečeno (Izlazak 19:19): „Mojsije govoraše, a Bog mu odgovaraše glasom“ „Tvoj odgovor će me uvećati.” Ben Azaj je rekao: „Smrtni car, kada spomene svoje ime, najpre spominje svoje titule, a tek onda svoje ime. Ali Sveti, blagosloven da je, nije takav: najpre spominje svoje ime, a tek onda svoje titule, kao što kaže: „U početku stvori Bog nebo i zemlju.“ (Postanje 1:1). Teško tebi koji ovo ne razumeš!” Rabin Aba je rekao: „Jesi li video razliku između vladanja učitelja i učenika u svetu? Kada je učitelj zadubljen u izučavanje Tore i kaže učeniku: ,Zamorio si me svojim pitanjima', učenik odlazi i čeka na njega. Ali Sveti, blagosloven da je, učio je Toru Izrailja četrdeset dana, i na kraju im je rekao: ,Zamorili ste me svojim pitanjima', kao što kaže: „Gospod Bog naš reče nam na Horivu govoreći“ (Ponovljeni zakoni 1:6). Rabin Šimon je rekao: ,U običaju sveta, učitelj i učenik stoje zajedno, i učitelj kaže učeniku: ,Idi i čekaj me na tom i tom mestu', a učenik odlazi i čeka na njega. Ali Sveti, blagosloven da je, kaže Jezekilju: „Ustani, izidi u polje, i ondje ću govoriti s tobom.“ (Jezekilj 3:22). I zapisano je: „I ustavši otidoh u polje“ (Jezekilj 3:23). Teško tebi koji ovo ne razumeš!” Rabin Judan je rekao u ime rabina Hame: „U budućnosti će Sveti, blagosloven da je, posaditi Cara Mesiju sebi zdesna, kao što kaže: „Reče Gospod Gospodu mojemu: Sjedi meni s desne strane“ (Psalam 110:1). A Avraham će biti njemu sleva, i lice će mu se smesti, i reći će: ,Sin moga sina sedi tebi zdesna, a ja sam ti sleva?' A Sveti, blagosloven da je, umiriće ga i reći: ,Sin tvoga sina je meni zdesna, a i ti si meni zdesna', kao što kaže: „Gospod je tebi s desne strane.“ (Psalam 110:5). Teško tebi koji ovo ne razumeš!”

תפלטני מריבי עם. שלא יהא לי דין בפניהם. אמר בן עזאי אמר דוד נוח לי למלוך על כל העולם כולו ולא למלוך על שני עטופי סדינין. אמר לו הקב”ה דוד אטילס. אמר לפניו רבון העולמים תשימני לראש גוים. מפלטי מאויבי מבבל. אף מקמי ממדי. תרוממני ביון. מאיש חמס תצילני באדום. על כן אודך בגוים ה’. מגדיל ישועות מלכו ועושה חסד למשיחו לדוד. מה כתיב אחריו השמים מספרים כבוד אל. וכן בשעה שהקב”ה מכין כסאו של דוד הכל שמחין. שנאמר (תהלים פט ה) עד עולם אכין זרעך. מה כתיב אחריו (שם ו) ויודו שמים פלאך ה’. כתוב אחד אומר מגדיל. וכתוב אחד אומר מגדול. א”ר יודן לפי שאין הגאולה של אומה זו באה בבת אחת אלא קימעא קימעא. ומהו מגדיל שהיא מתגדלת והולכת לפני ישראל. לפי שהן עכשיו שרויין בצרות גדולות ואם תבוא הגאולה בבת אחת אינן יכולין לסבול ישועה גדולה שהיא באה מתוך צרות גדולות. לכך הוא באה קימעא קימעא ומתגדלת והולכת. ולכך היא משולה הגאולה כשחר. שנאמר (ישעיה נח ח) אז יבקע כשחר אורך. ולמה נמשלה כשחר. שאין לך אפלה גדולה מאותה שעה הסמוכה לבקר. ואם יעלה גלגל חמה באותה שעה כל הבריות נלכדין. אלא עמוד השחר עולה ומאיר לעולם תחלה ואחר כך גלגל חמה עולה ומאיר ואין בריה נלכדת. שנאמר (משלי ד יח) ואורח צדיקים כאור נוגה הולך ואור עד נכון היום. ומהו מגדול שנעשה להם מלך המשיח כמגדל שנאמר מגדול ישועות מלכו. וכתיב (שם יח י) מגדל עוז שם ה’ בו ירוץ צדיק ונשגב:

„Izbavi me od mojih sporova, da mi se ne sudi pred njima. Ben Azaj je rekao da je David rekao: ,Bolje mi je da vladam nad celim svetom nego da vladam nad dva svežnja posteljine.' Sveti, blagosloven da je, rekao mu je: ,Davide, slugo moj, postaviću te za vladara nad narodima.' ,Izbavi me od mojih neprijatelja iz Vavilona, i od onih koji ustaju na mene iz Midije. Podigni me sa vrata smrti i izbavi me iz ruku nasilnika.' „Toga radi hvalim te, Gospode, pred narodima“ „Koji slavno izbavljaš cara svojega, i činiš milost pomazaniku svojemu Davidu“ Šta je zapisano posle toga? „Nebesa kazuju slavu Božiju“ I isto tako, kada Sveti, blagosloven da je, priprema presto Davidov, svi se raduju, kao što je rečeno: „Dovijeka ću utvrđivati sjeme tvoje“ Šta je zapisano posle toga? „Nebo kazuje čudesa tvoja, Gospode“ Jedan stih kaže ,uvećava', a drugi stih kaže ,kula'. Rabin Judan je rekao da iskupljenje ovog naroda neće doći odjednom, nego malo po malo. A šta znači ,uvećava'? To znači da ono raste i ide pred Izrailjem. Zato što su oni sada opterećeni velikim nevoljama, a ako bi iskupljenje došlo odjednom, ne bi mogli podneti veliko spasenje koje dolazi iz velikih nevolja. Zato ono dolazi malo po malo, i raste i ide. I zato se iskupljenje upoređuje sa zorom, kao što je rečeno: „Tada će sinuti vidjelo tvoje kao zora“ A zašto se upoređuje sa zorom? Zato što nema veće tame od one pred jutro. I ako bi u tom času izašao sunčev točak, sva bi stvorenja bila zahvaćena. Ali zora najpre izlazi i obasjava svet, a zatim izlazi sunčev točak i obasjava, i nijedno stvorenje nije zahvaćeno. Kao što je rečeno: „A put je pravednički kao svijetlo vidjelo, koje sve većma svijetli dok ne bude pravi dan.“ A šta znači ,kula', koja im biva učinjena kada Mesija dođe, kao kula, kao što je rečeno: „Koji slavno izbavljaš cara svojega“ I zapisano je: „Tvrda je kula ime Gospodnje. K njemu će uteći pravednik, i biće u visokom zaklonu.“”

PSALAM 21

למנצח מזמור לדוד ה’ בעזך ישמח מלך. זה שאמר הכתוב (ישעיה יא י) והיה ביום ההוא שורש ישי אשר עומד לנס עמים. אמר רבי חנינא אין מלך המשיח בא אלא ליתן לאומות העכו”ם שש מצות. כגון סוכה ולולב ותפילין. אבל ישראל למדין תורה מן הקדוש ברוך הוא שנאמר (שם נד יג) וכל בניך למודי ה’. ולמה בשביל (ישעיה יא י) אליו גוים ידרושו. רבי חנינא בשם רבי אחא אמר מהו (שם) והיתה מנוחתו כבוד. שהוא נותן לו למלך המשיח מן הכבוד של מעלה. הוי בעזך ישמח מלך:

„Gospode, s tvoje se sile veseli car“! Ovo se odnosi na ono što je rečeno u stihu (Isaija 11:10): „I u to će vrijeme za korijen Jesejev, koji će biti zastava narodima, raspitivati narodi“ Rabin Hanina je rekao da Mesija dolazi samo da bi nejevrejskim narodima dao šest zapovesti, kao što su suka, lulav i tefilin. Ali Izrailj je Toru naučio od Svetoga, blagosloven da je, kao što kaže (Jeremija 31:33): „A sinovi će tvoji svi biti naučeni od Gospoda“ A zašto je rečeno (Isaija 11:10): „raspitivati narodi“ Rabin Hanina je rekao u ime rabina Ahe: „Šta znači stih (isto, st. 10), „i počivalište njegovo biće slavno“ To znači da će Mesiji biti data slava odozgo.” „Gospode, s tvoje se sile veseli car“

דבר אחר ה’ בעזך ישמח מלך. אמר רבי סימון (תהלים כד י) מי הוא זה מלך הכבוד ה’ צבאות הוא מלך הכבוד סלה. זה מלך שחילק מכבודו ליראיו ה’ צבאות הוא מלך הכבוד סלה. שנו רבותינו מלך בשר ודם אין רוכבים על סוסו ואין יושבין בכסאו ואין משתמשין בשרביטו. ומשה נשתמש בשרביטו של הקב”ה שנאמר (שמות ד כ) ויקח משה את מטה האלקים בידו. ואליהו רכב על סוסו. ומה סוסו של הקב”ה סופה וסערה. וכתיב (מלכים-ב ב יא) ויעל אליהו בסערה השמים. מלך בשר ודם אין לובשין עטרה שלו. והקב”ה נתנה למלך המשיח שנאמר (תהלים כא ד) תשית לראשו עטרת פז. מלך בשר ודם אין לובשין פורפורייא שלו. ומהו הוד והדר. ובמלך המשיח כתיב (שם ו) הוד והדר תשוה עליו. מלך בשר ודם אין יושבין על כסאו ושלמה ישב על כסאו שנאמר (דברי הימים-א כא כג) וישב שלמה על כסא ה’ למלך. מלך בשר ודם אין קוראין לסגן שלו בשמו. והקב”ה קרא למשה בשמו שנאמר (שמות ז א) ראה נתתיך אלקים לפרעה. וכן ישראל (תהלים פב ו) אני אמרתי אלקים אתם. וקראן קדושים שנאמר (ויקרא יט ב) קדושים תהיו כי קדוש אני. וכתיב (דברים ז ו) כי עם קדוש אתה. וקורא למלך המשיח על שמו. ומה שמו (שמות טו ג) ה’ איש מלחמה. ומלך המשיח (ירמיה כג ו) וזה שמו אשר יקראו ה’ צדקנו. וירושלים נקראת על שמו (יחזקאל מח לה) ושם העיר מיום ה’ שמה. וישראל לובשין לבושו של הקב”ה שנאמר בו (תהלים צג א) עז התאזר. ונתנו לישראל שנאמר (ישעיה נב א) עורי עורי לבשי עוזך. אמר רבי לוי טב למדינתא דשמה כשם מלכה ושם מלכה כשם אלהא. זה שאמר הכתוב (מיכה ה ג) ועמד ורעה וגו’ בשם ה’. אותה שעה בעזך ישמח מלך. דבר אחר אין עז אלא תורה שנאמר (תהלים כט יא) ה’ עז לעמו יתן. דבר אחר אין עז אלא ארץ ישראל שנאמר (שם עח סא) ויתן לשבי עוזו. ואין עוז אלא מלכות שנאמר (שמואל-א ב י) ויתן עז למלכו:

Druga stvar: neka Gospod nađe zadovoljstvo u tvom veličanstvu. Rabin Simon je rekao (Psalam 24:10): „Ko je taj car slave? Gospod nad vojskama; on je Car slave.“ Ovo je Car koji svoju čast deli sa svojim slugama; Gospod nad vojskama, On je Car slave, Sela. Naši mudraci su učili: “Smrtni car ne jaše na svom konju, niti sedi na svom prestolu, niti drži svoje žezlo. Ali Mojsije je koristio žezlo Svetoga, blagosloven neka je, kao što je rečeno (Izlazak 4:20): „I uze Mojsije štap Božji u ruku svoju.“ A Ilija je jahao na Njegovom konju. A šta je bio konj Svetoga, blagosloven neka je? Bila je to oluja i vihor, kao što je pisano (2. Carevima 2:11): „Ilija otide u vihoru na nebo.“ Smrtni car ne nosi sopstvenu krunu. Ali Sveti, blagosloven neka je, dao je krunu Caru Mesiji, kao što je rečeno (Psalam 21:4): „Molio te je za život i dao si mu da mu se produlje dani dovijeka.“ Smrtni car ne nosi sopstveni plašt. Ali Car Mesija biće odeven u sjaj i veličanstvo, kao što je pisano (Psalam 21:6): „Dao si mu blagoslove dovijeka, razveselio si ga radošću lica svojega.“ Smrtni car ne sedi na sopstvenom prestolu. Ali Solomon je seo na presto Gospodnji kao car, kao što je rečeno (1. Dnevnika 29:23): „I tako sjede Solomon na prijesto Gospodnji da caruje“ Smrtni car ne naziva svog zamenika sopstvenim imenom. Ali Sveti, blagosloven neka je, nazvao je Mojsija svojim imenom, kao što je rečeno (Izlazak 7:1): „Evo, postavio sam te da si Bog Faraonu“ I isto tako, Izrailj je rekao (Psalam 82:6): „Rekoh: Bogovi ste“ Oni se nazivaju svetima, kao što je rečeno (Levitska 19:2): „Budite sveti, jer sam ja svet, Gospod Bog vaš.“ I pisano je (Ponovljeni zakoni 7:6): „Jer si ti narod svet“ I Car Mesija biće nazvan njegovim imenom. A koje je njegovo ime? Gospod, ratnik. I ime Cara Mesije zvaće se „Gospod pravda naša“, kao što je rečeno (Jeremija 23:6): „i ovo mu je ime kojim će se zvati: Gospod pravda naša.“ I Jerusalim će se nazvati njegovim imenom, kao što je rečeno (Jezekilj 48:35): „a ime će gradu od toga dana biti: Gospod je tu.“ I Izrailj će nositi plašt Svetoga, blagosloven neka je, kao što je o Njemu rečeno (Psalam 93:1): „Gospod caruje. Obukao se u veličanstvo.“ “I daće Izrailju, kao što je rečeno (Isaija 52:1): „Probudi se, probudi se, obuci se u silu svoju“ Rabin Levi je rekao: “Dobro je za pokrajinu da ima ime kao njena kraljica, i za kraljicu da ima ime kao ime Božije.” To je ono što stih znači (Mihej 5:3): „Zato će ih ostaviti dokle ne rodi ona koja će roditi; tada će se ostatak braće njegove vratiti sa sinovima Izrailjevijem.“ U to vreme car će se radovati u tvojoj snazi. Drugo objašnjenje jeste da nema snage osim Tore, kao što kaže (Psalam 29:11): „Gospod će dati silu narodu svojemu“ Drugo objašnjenje jeste da nema snage osim zemlje Izrailjeve, kao što kaže (Psalam 78:71): „I od dojilica dovede ga da pase narod njegov, Jakova, i našljedstvo njegovo, Izrailja.“ I nema snage osim carstva, kao što kaže (1. Samuilova 2:10): „i daće snagu Caru svojemu“

PSALAM 27

לדוד ה’ אורי וישעי ממי אירא. זה שאמר הכתוב (ישעיה י יז) והיה אור ישראל לאש וקדושו ללהבה. בנוהג שבעולם אדם מדליק את הנר בפלטין שלו. שמא יכול לומר פלוני שהוא אוהבי ישתמש לאורו ופלוני שהוא שונאי אל ישתמש לאורו. אלא הכל משתמשין לאורו. אבל הקב”ה אינו כן אלא והיה אור ישראל וגו’. בני יראו ושונאי אל יראו. וכבר עשה דוגמא זו במצרים (שמות י כג) ולא ראו איש את אחיו וגו’ ולכל בני ישראל היה אור. (שם יג כא) וה’ הולך לפניהם יומם. ואומר (שם יד כ) ויאר את הלילה ויהי הענן והחושך. ואומר (מיכה ז ח) כי אשב בחשך ה’ אור לי. לכך נאמר אורי וישעי ממי אירא. ואומר (תהלים מג ג) שלח אורך ואמתך. (לכך נאמר דוגמא לעתיד) ברא האור שאין ראויין בו גנזו לעתיד לבוא אל הצדיקים. שנאמר (משלי יג ט) אור צדיקים ישמח ונר רשעים ידעך. ואומר (בראשית א ד) וירא אלקים את האור כי טוב. רבי יהודה ברבי סימון אמר הבדילו את האור לעצמו. משל למלך שראה מנה יפה ואמר זה שלי. כך כשברא הקב”ה את עולמו אמר אין כל בריה יכולה להשתמש בה אלא אני. וכן הוא אומר (דניאל ב כב) ונהורא עמיה שרי. אמר רבי אבין נטלו הקב”ה ונתעטף בו כטלית והבריק את העולם מזיוו. הדא הוא דכתיב (תהלים קד ב) עוטה אור כשלמה. ורבנן אמרי הבדילו לעצמו ליתן לצדיקים לעתיד לבוא. משל למלך שהיה לו מנה יפה ואמר זו לבני. וכן הוא אומר (שם צז יא) אור זרוע לצדיק. אמר דוד לפני הקב”ה רבונו של עולם ואימתי הוא בא. אמר לו כשיגיע הקץ ותבנה ירושלים ואני מביא אותו האור. שנאמר (ישעיה ס א) קומי אורי כי בא אורך. אבל לעתיד לבוא לאומות העכו”ם יהיה חשך. שנאמר (שם ב) כי החשך יכסה ארץ. ונאמר (שם י יז) והיה אור ישראל לאש וקדושו ללהבה. מהו (שם) שיתו ושמירו. אלו המפונקין שבהם. אמר לו דוד האר לנו מאותו האור שנאמר (תהלים קיח כז) אל ה’ ויאר לנו. אמר הקב”ה חייך שאני מביא אותו אור לישראל וחשך לאומות העכו”ם. שנאמר (ישעיה ס ב) כי הנה החשך יכסה ארץ. אבל לישראל (שם) ועליך יזרח ה’. ואם תמה אתה על הדבר. כבר הראה הקב”ה דוגמא לישראל שנאמר (שמות יד כ) ויהי הענן והחשך. אם ענן למה חשך ואם חשך למה ענן. אמר רבי הושעיא דו פרצופין היו היה אור לישראל וחשך למצרים. אמר דוד אני מזמר על אותו האור שנאמר ה’ אורי וישעי. זה שאמר הכתוב (תהלים קיט קה) נר לרגלי דבריך. למה הרשעים דומים. למי שהיה מהלך באישון לילה ואפלה הגיע לאבן ונכשל בה הגיע לגומץ ונפל לתוכו. וכן הוא אומר (משלי ד יט) דרך רשעים כאפלה לא ידעו במה יכשלו. ולמה הצדיקים דומין. למי שמהלך ואבוקה בידו הגיע לאבן משמר את נפשו שלא יכשל. הגיע לגומץ משמר את עצמו שלא יפול בתוכו. כך אמר דוד באתי לחלל את השבת האירה לי (את) התורה. שנאמר (דברים ה יב) שמור את יום השבת. באתי לנאוף האירה לי (את) התורה. שנאמר (ויקרא כ י) מות יומת הנואף והנואפת. הדא הוא דכתיב (תהלים קיט קה) נר לרגלי דבריך. דבר אחר אם נאמר נר למה נאמר אור ואם נאמר אור למה נאמר נר. אמר דוד כשאני מתחיל בדברי תורה מעט אני מתחיל בהם והם נובעים. וכשאני נכנס לתוכו נפתחים לי שערים הרבה. לכך נאמר נר לרגלי דבריך. ואחר כך אור לנתיבתי:

“Davidov: Gospod je moja svetlost i moje spasenje, koga da se bojim? Ovo je ono što je pisano (Isaija 10:17): „Jer će vidjelo Izrailjevo biti oganj, i svetac će njegov biti plamen“ Po običaju sveta, ljudi pale sveću sopstvenim šibicama. Neko bi mogao reći da će onaj koji me voli koristiti moju svetlost, a onaj koji me mrzi neće koristiti moju svetlost. Ali svi koriste svetlost. Međutim, Sveti, blagosloven neka je, nije takav. Naprotiv: „Jer će vidjelo Izrailjevo biti oganj, i svetac će njegov biti plamen“ Pravednici će videti, a zli neće. To je već pokazano u Egiptu (Izlazak 10:23): „ali se kod svijeh sinova Izrailjevijeh vidjelo“ (isto 13:21) „A Gospod iđaše pred njima danju“ I rečeno je (isto 14:20) „a ovijem svijetljaše po noći“ I rečeno je (Mihej 7:8) „ako sjedim u mraku, Gospod će mi biti vidjelo.“ Zato je rečeno: „Gospod je vidjelo moje i spasenje moje“ (Psalam 27:1) I rečeno je (isto 43:3) „Pošlji vidjelo svoje i istinu svoju“ (I naveden je primer za budućnost) “Bog je stvorio svetlost koja je sakrivena da bi je pravednici koristili u budućnosti.” (Priče Solomonove 13:9) „Vidjelo pravedničko svijetli se“ I rečeno je (Postanje 1:4) „I vidje Bog svjetlost da je dobra“ Rabin Jehuda, sin rabina Simona, rekao je: “Bog je, takoreći, odvojio svetlost za sebe.” Poređenje: car koji je video lepu odoru i rekao: “Ovo je moje.” Slično tome, kada je Bog stvorio svet, rekao je: “Nijedno stvorenje ne može je koristiti osim mene.” I tako je rečeno (Danilo 2:22) „svjetlost sa njime prebiva“ Rabin Avin je rekao: “Bog ju je uzeo i ogrnuo se njome kao odorom, i obasjao je svet njenim sjajem.” I ovo je ono što je pisano (Psalam 104:2) „Obukao si svjetlost kao haljinu“ Rabini su rekli: “Odvojio ju je za sebe da bi je dao pravednicima u budućnosti.” Poređenje: car koji je imao lepu odoru i rekao: “Ovo je za mog sina.” I tako je rečeno (Psalam 97:11) „Svjetlost se prosipa na pravednika“

David je rekao pred Gospodom: “Gospodaru sveta, kada će Mesija doći?” Rekao mu je: “Kada dođe kraj i kada se sagradi Jerusalim, tada ću ga dovesti.” “I nad tobom će zasjati Gospod. A ako se čudiš ovoj stvari, Sveti, blagosloven neka je, već je pokazao primer Izrailju, kao što je navedeno (Izlazak 14:20): „bješe onijem oblak mračan“ Ako je bio oblak, zašto je bila tama? A ako je bila tama, zašto je bio oblak? Rabin Hošaja je rekao: ‘Oblak je imao dva lica; za Izrailj je bio svetlost, a za Egipat tama.’ David je rekao: ‘Pevam o toj svetlosti, kao što je rečeno: „Gospod je vidjelo moje i spasenje moje“ (Psalam 27:1).’ Zato stih kaže (Psalam 119:105): „Riječ je tvoja žižak nozi mojoj“ Zašto se zli porede sa tamom? To je kao neko ko hoda u tami noći, spotakne se o kamen i padne. Zatim dođe do trna i padne u njega. Kao što je rečeno (Priče Solomonove 4:19): „A put je bezbožnički kao mrak, ne znaju na što će se spotaknuti.“ Zašto se pravednici porede sa svetlošću? To je kao neko ko hoda sa bakljom u ruci. Kada dođe do kamena, čuva se da se ne spotakne. Kada dođe do trna, čuva se da ne padne u njega. Tako je David rekao: ‘Kada pođem da oskrnavim subotu, Tora me obasjava, kao što je rečeno (Ponovljeni zakoni 5:12): „Drži dan od odmora i svetkuj ga“ Kada pođem da počinim preljubu, Tora me obasjava, kao što je rečeno (Levitska 20:10): „da se pogubi i preljubočinac i preljubočinica.“ To je ono što stih znači (Psalam 119:105): „Riječ je tvoja žižak nozi mojoj“ Drugo tumačenje: ako kažemo ‘svetiljka’, zašto kažemo ‘svetlost’? A ako kažemo ‘svetlost’, zašto kažemo ‘svetiljka’? David je rekao: ‘Kada počnem da izučavam Toru, počinjem sa malim, i ono teče iz mene. A kada uđem u nju, otvaraju mi se mnoga vrata.’ Zato je rečeno: „Riječ je tvoja žižak nozi mojoj, i vidjelo stazi mojoj.“ (Psalam 119:105).”

PSALAM 72

דבר אחר משפטיך למלך תן זה מלך המשיח שנאמר (ישעיה יא א) ויצא חוטר מגזע ישי. ר’ אליעזר אומר כל מקום שאין דין יש דין וכל מקום שיש דין אין דין. כיצד בזמן שאין עושין הדין בארץ עושין הדין בשמים והקב”ה יושב עליהם בדין ופורע מהן. אבל בזמן שהדין בארץ אין הקב”ה יושב עליהם בדין אמר הקב”ה נטלתם אומנותי מה יש לי לעשות. היא היתה אומנות שלי שנאמר (שם ל ח) כי אלקי משפט ה’ ואומר (ויקרא כו ג) אם בחקתי תלכו. והואיל ונטלתם אומנותי אבקש אומנות אחרת (שם ד) ונתתי גשמיכם בעתם. לכך ידין עמך בצדק וענייך במשפט ויעשה הדין:

Ovaj odlomak govori o ideji da će na kraju Car Mesija vladati nad svima, kao što je navedeno u Isaiji 11:1: „Ali će izaći Šibljika iz stabla Jesejeva, i Izdanak iz korijena njegova izniknuće.“ Rabin Eliezer dodaje sopstveni uvid, tvrdeći da će tamo gde nema pravde na kraju biti pravde, a tamo gde ima pravde ne mora nužno biti pravde. To se objašnjava shvatanjem da će, kada zemaljski sud ne uspe da izvrši pravdu, nebeski sud na kraju presuditi u toj stvari, i Bog će uzvratiti prema tome. Međutim, kada zemaljski sud funkcioniše, Bog se ne meša, jer su ljudi odgovorni da sami sprovode pravdu. To pokazuje stih u Jeremiji 50:7: „Gospodu, stanu pravde, Gospodu, nadu otaca njihovijeh“ Osim toga, Levitska 26:3 kaže: „Ako uživite po mojim uredbama, i zapovijesti moje uzdržite i uščinite,“, što znači da Bog očekuje da ljudi održavaju pravdu i slede Njegove zakone. Ako to ne učine, na kraju će se suočiti sa posledicama, ali ako postupaju pravedno, biće blagosloveni obiljem i napretkom. Zato je važno sprovoditi pravdu i postupati pravedno prema svim ljudima.

PSALAM 75

“…Rog Cara Mesije (1. Samuilova 2:10): „Gospod će suditi krajevima zemaljskim, i daće snagu Caru svojemu, i uzvisiće rog Pomazaniku svojemu.“ Takođe je rečeno (Psalam 132:17): „Tu ću učiniti da uzraste rog Davidu“…”

PSALAM 81

שאו זמרה ותנו תוף. ר’ חייא בר אבא אמר הוא נבל הוא כנור. ר’ שמעון אמר נבל לעצמו כנור לעצמו נימין ויתדות בין זה לזה. אמר רב הונא בשם רבי אסי על ידי עור שאינו עובד ועל ידי נימין ויתידות. ולמה נקרא שמו נבל שהוא מנבל כל מיני זמר. א”ר יהודה ברבי אלעי בעולם הזה על ידי נימין ויתדות (וכמה נימין ביתידות) שבעה נימין בכנור שנאמר (תהלים קיט קסד) שבע ביום הללתיך. ולימות המשיח שמונה שנאמר (שם יב א) למנצח על השמינית. ולעתיד לבוא עשר שנאמר (שם צב ד) עלי עשור ועלי נבל:

“Podignite pesmu i udarite u daire.” Rabin Hija bar Aba je rekao: “Nevel (harfa) je kao leš (navel).” Rabin Šimon je rekao: “Nevel je za sebe, a kinor (lira) je za sebe, i između njih su klinovi i ekseri.” Rav Huna je rekao u ime rabina Asija: “Kroz kožu koja nije obrađena i kroz klinove i eksere.” A zašto se zove nevel? Zato što čini da svaka vrsta muzike vene. Rabin Jehuda bar rabin Elaj je rekao: “Na ovom svetu to je kroz klinove i eksere (a koliko klinova ima među njima) — sedam je klinova na kinoru, kao što kaže: „Sedam puta na dan hvalim te“ (Psalam 119:164). U danima Mesije biće ih osam, kao što kaže: „Pomagaj, Gospode; jer nesta svetijeh, jer je malo vjernijeh među sinovima čovječijim.“ (Psalam 12:1). A u budućnosti koja dolazi biće ih deset, kao što kaže: „Jer si me razveselio, Gospode, djelima svojim, s djela ruku tvojih radujem se.“ (Psalam 92:4).”

PSALAM 87

“… Bio je čovek koji je uzeo kamen safir da ga isproba. Stavio ga je na peščar i udario čekićem, i peščar se razbio, ali safir nije. „načiniću ti prozore od kristala“ (Isaija 54:12). Rabin Berahija je rekao u ime rabina Abe bar Kahane: ‘Mihailo i Gavrilo su se oko toga sporili. Neki kažu da će biti načinjeni od safira, a neki kažu da će biti lepi.’ Svemogući je rekao Isaiji: ‘I jedno i drugo će biti načinjeno, i učiniću tvoja sunca kao krhotine stakla, a tvoja vrata kao kamenje topa.’ Rabin Jehuda je rekao u ime rabina Šmuela: ‘Velika kapija Jerusalima ima dve mezuze i dve rezbarije od jednog kamena.’ Rabin Johanan je rekao: ‘Tvoja vrata biće načinjena od velikog, dobrog kamenja, deset sa dvadeset lakata, i biće postavljena na kapije Jerusalima.’ Jedan od njegovih učenika se tome podsmehnuo i rekao: ‘Ne pamtimo ni jednostavno predanje, kako da zapamtimo nešto tako složeno?’ Kasnije je njegov brod isplovio na more i on je video anđele služitelje kako klešu veliko i dobro kamenje, deset sa dvadeset lakata. Upitao ih je: ‘Za koga to radite?’ Odgovorili su: ‘Ovo će biti postavljeno na kapije Jerusalima.’ Kada se vratio i video ispunjenje proročanstva, rekao je: “Blaženi su oni koji veruju.’ Rika mu je rekao: ‘Da to nisi video, ne bi poverovao. Podsmevao si se rečima mudraca, ali kada si oči svoje upravio na to, načinjena je gomila kostiju.’ Rabin Pinhas HaKohen Bar Hama ispričao je priču o izvesnom pobožnom čoveku koji je putovao i divio se sledećoj misli: “Da li je moguće da se kapija sa dve mezuze i kamenim pragom uzdigne deset lakata visoko?” Zatim je video jedan jedini kamen kako se izdiže iz mora do visine od dvadeset lakata. Pazi da svoja vrata ne koristiš kao kamenje za top, i neka sve tvoje međe budu načinjene od dragog kamenja. Rabin Benjamin Bar Levi je rekao: “Na ovom svetu ljudi su zauzeti kopanjem svojih njiva, ali u budućnosti sve tvoje međe biće načinjene od dragog i dobrog kamenja.” Rabin Judan je rekao: ‘U budućnosti, ako čovek duguje svom prijatelju dva ili tri zlatnika, reći će mu: “Hajdemo Caru Mesiji.” I otići će k njemu, a on će mu reći: “Zbog čega ti dugujem dva ili tri zlatnika?” Iz ovoga uzmi da su zlato i srebro pred Carem Mesijom kao prah, kao što je rečeno: “Gospod je tvoja međa i tvoj mir.”’ Sinovi Korejevi su ga upitali: ‘Kada ćeš ovo učiniti?’ Odgovorio je: “Reći ću vam da ćemo pevati i hvaliti.” Teško sinovima Korejevim koji pevaju psalam čiji je temelj na svetim gorama. Temelj sveta je u zasluzi dve svete gore, gore Sinaj i gore Morije. Rabin Pinhas je rekao u ime rabina Reubena: ‘Bog će dovesti Sinaj, Tavor i Karmil i daće Jerusalimu prvenstvo nad njima, kao što je rečeno: ‘Gora doma Gospodnjeg biće utvrđena na vrhu gora.”’ Rabin Hanina je rekao: ‘Ne samo to, nego će to biti vreme pevanja, i odgovoriće mu pesmama i hvalama, kao što je rečeno: “I podignuće se sa brda.”’ Reč ‘podići’ znači samo pevanje, kao što je rečeno: ‘I Henanija, poglavar Levita, bio je zadužen za pevanje.’”

אזכיר רהב ובבל. א”ר יוסי בר סימון עתידין כל האומות להביא דורונות למלך המשיח שנאמר (שיר השירים ד ח) תשורי מראש אמנה. אמר ר’ סימון למה נקרא דורון תשורה. דבר נש מסתכל בה ומזמר יאי כענין שנאמר (איוב ז ח) לא תשורני עין רואי. וכיון שהן באין אצל מלך המשיח הוא אומר להם יש ביניכם ישראל הביאו אותם לי שנאמר (תהלים צו ז) הבו לה’ משפחות עמים. עמים הביאו לי משפחותיהם של ישראל. אמר ר’ אחא ואומר להם הביאו אותם דרך כבוד ולא דרך בזיון. (שם ח) הביאו לה’ כבוד שמו. אותן שכיבדו אותו בעולם הזה ונתנו כבוד לשמו. אמר ר’ ברכיה בשם רבי יהודה (ישעיה יח ז) בעת ההיא יוב”ל שי. גימטריא בה”ם. שהם מביאין אותן דורונות למלך המשיח שנאמר (שם סו כ) והביאו את כל אחיכם מכל הגוים מנחה לה’. אמר ר’ ברכיה הזקנים שבהן אינן יכולין להשען מה הם עושין מביאין אותן ושוענין אותן בידיהן. מהו נכבדות שהן מביאין אותן בכבוד. וכשהן מביאין אותם והם באים לילך להם והוא אומר זה כהן זה לוי זה ישראל כגון אם נמכרו לעבדים ונשתכחו ונעשו גוים על יד האונסים אני מקבלם. הוי (שם כא) וגם מהם אקח וגו’ אמר ה’. והיכן אמר (דברים כט כח) הנסתרות לה’ אלקינו:

Pominjanje Rahava i Vavilona. Rabin Josi bar Simon je rekao: “Svi narodi su predodređeni da donesu darove Mesiji, kao što je pisano (Pesma nad pesmama 4:8): „Hodi sa mnom s Livana, nevjesto, hodi sa mnom s Livana, da gledaš s vrha Amanskoga, s vrha Senirskoga i Ermonskoga, iz pećina lavovskih, s gora risovskih.“” Rabin Simon je rekao: “Zašto se dar naziva dorein?” Zato što se poredi sa ženom koja gleda u sebe i peva, kao što je pisano (Jov 7:8): „Niti će me vidjeti oko koje me je viđalo; i tvoje oči kad pogledaju na me, mene neće biti.“ A kada narodi dođu pred Mesiju, on će im reći: ‘Ima li među vama nekog Izrailjca koji ih je doveo k meni?’ kao što je rečeno (Psalam 96:7): „Dajte, Gospodu, plemena narodna, dajte Gospodu slavu i čast.“ Narodi su mi doveli porodice Izrailjeve. Rabin Aha je rekao: “A on im govori: ‘Dovedite mi ih sa čašću, a ne sa sramotom’, kao što je rečeno (Psalam 29:2): „Dajte Gospodu slavu imena njegova. Poklonite se Gospodu u svetoj krasoti.“ Oni koji su ga poštovali na ovom svetu i davali slavu njegovom imenu.” Rabin Berehija je rekao u ime rabina Jehude (Isaija 18:7): „Tada će se donijeti dar Gospodu nad vojskama od naroda rasijanoga i oplijenjenoga, od naroda strašnoga otkako je dosad, od naroda razmjerenoga i pogaženoga, kojemu zemlju raznose rijeke, k mjestu imena Gospoda nad vojskama, ka gori Sionskoj.“ Slova reči “jubilarna godina” daju “sa njima”, jer donose darove Mesiji, kao što je rečeno (Zaharija 14:16): „I ko god ostane od svijeh naroda koji dođu na Jerusalim, svak će dolaziti od godine do godine da se pokloni Caru Gospodu nad vojskama i da praznuje praznik sjenica.“ Rabin Berehija je rekao: “Starci među njima koji ne mogu da hodaju, šta oni čine? Donose darove i nose ih u svojim rukama. Šta znači čast kada donose darove? A kada ih donesu i pođu da odu, a on kaže: ‘Ovaj je sveštenik, ovaj je Levit, ovaj je Izrailjac’, to je kao da su prodati u ropstvo i zaboravljeni i silom pretvoreni u neznabošce — ja ih primam. Jer je rečeno (Isaija 56:7): „Njih ću dovesti na svetu goru svoju i razveseliću ih u domu svojem molitvenom; žrtve njihove paljenice i druge žrtve biće ugodne na oltaru mom, jer će se dom moj zvati dom molitve svijem narodima.“ A gde je rečeno (Ponovljeni zakoni 29:28): „I istrijebi ih Gospod Bog iz zemlje njihove u gnjevu i u jarosti i u ljutini velikoj, i izbaci ih u drugu zemlju, kao što se vidi danas.“?

כי כל ימינו פנו בעברתך וגו’. רבי יהודה אמר זו מרירה. ורבנן אמרי זה נער שהוא הוגה. כלינו שנינו וגו’. ימי שנותינו בהם וגו’ ורהבם עמל ואון. אמר רבי חנינא בר יצחק אפילו מלכותו עמל ואון שנאמר (תהלים פז ד) אזכיר רהב ובבל. כי גז חיש. רבנן אמרי גזין חשין וטסין. ר’ יודן אמר אף על פי כן היו בו מעשים טובים. מי יודע עוז אפך. אמר רבי אבא בר כהנא שמא מתמלאת עברה על ידך. מי יודע עוז אפך. אמר רבי חנינא בר יצחק כל מי שקדמו יום דין בעולם הזה. וכיראתך עברתך. למנות ימינו כן הודע. אם אנו יודעין שנותינו אימתי אנו מתים היינו עושים תשובה. אמר רבי אליעזר שוב יום אחד לפני מיתתך. אמרו לו תלמידיו וכי אדם יודע אימתי הוא ימות. אמר להם כל שכן שהוא עושה תשובה ויאמר שמא למחר אני מת ונמצא כל ימיו הם בתשובה. הוי למנות ימינו כן הודע. שובה ה’ עד מתי. שמחנו כימות עניתנו. כימים שעניתנו בבבל במדי באדום. דבר אחר כימות המשיח. וכמה ימות המשיח. רבי אליעזר אומר אלף שנה. שנאמר כיום אתמול. רבי יהושע אומר אלפים שנה. שנאמר כימות עניתנו. שני ימים. ויומו של הקב”ה אלף שנה. רבי ברכיה אומר שש מאות שנה. שנאמר (ישעיה סה כב) כימי העץ ימי עמי. וגמירי דהאי סדנא עביד בארעא שית מאה שנין. רבי יוסי אמר ששים שנה. שנאמר (תהלים עב ה) ולפני ירח דור דורים. דור כ’ שנה דורים מ’ שנה. הרי ס’. רבי עקיבא אומר ארבעים שנה. שנאמר כימות עניתנו. כארבעים שנה שעשו אבותינו במדבר שנאמר (דברים ח ג) ויענך וירעיבך. ורבנן אמרי שלש מאות וחמשים וארבע כמנין ימות שנת הלבנה שישראל מונין בהן. שנאמר (ישעיה סג ד) ושנת גאולי בא. רבי אבהו אמר שבעת אלפים כימי החתן. שנאמר (שם סב ה) כי יבעל בחור בתולה. וכמה ימי החתן שבעת ימים שנאמר (בראשית כט כז) מלא שבוע זאת:

“Jer su svi naši dani prošli u Tvom gnevu… Rabin Jehuda kaže da se to odnosi na gorčinu, a rabini kažu da se odnosi na mladića koji je posečen. Navršismo godine svoje… Naši dani prolaze u trudu i nevolji… Rabin Hanina bar Jichak je rekao da je čak i njegovo carstvo bilo trud i nevolja, kao što kaže: ‘Pomenuću Rahava i Vavilon…’ Rabini kažu da se to odnosi na oštro striženje i na patnje. Rabin Judan je rekao: ipak, bilo je u tome dobrih dela. Ko zna snagu Tvoga gneva? Rabin Aba bar Kahana je rekao: možda se prestup napunio pod tvojom rukom. Ko zna snagu Tvoga gneva? Rabin Hanina bar Jichak je rekao: onome ko požuruje Dan suda na ovom svetu, gresi njegovi dolaze prvi. Naučimo brojati godine svoje, da bismo mudrost uneli u srca svoja. Rabin Eliezer je rekao: pokaj se jedan dan pre svoje smrti. Njegovi učenici su ga upitali: zar čovek zna kog dana će umreti? Odgovorio je: zato treba da se kaje svakoga dana, da ne bi sutra umro, i tako će svi njegovi dani biti provedeni u pokajanju. Naučimo brojati godine svoje, da bismo mudrost uneli u srca svoja. Vrati se, Gospode; dokle će to trajati? Obraduj nas prema danima u kojima si nas mučio, prema godinama u kojima smo videli zlo. Takvi su dani izgnanstva u Vavilonu, u Midiji i u Edomu. Drugo tumačenje: takvi su dani Mesije. Koliko će biti dana Mesije? Rabin Eliezer kaže hiljadu godina, kao što je rečeno: ‘Dan koji je kao hiljadu godina.’ Rabin Jehošua kaže dve hiljade godina, kao što je rečeno: ‘Jer su dani našeg života sedamdeset godina’, a sedamdeset puta dva je sto četrdeset. A dan Svetoga, blagosloven neka je, jeste hiljadu godina, kao što je rečeno: ‘Hiljadu godina je pred Tvojim očima kao jučerašnji dan.’ Rabin Baruhja kaže šest stotina godina, kao što je rečeno: ‘Dani mog naroda biće kao dani drveta.’ I uči se da se ova radionica u zemlji obavlja šest stotina godina. Rabin Josi kaže šezdeset godina, kao što je rečeno: ‘Pred mesecom, od kolena na koleno.’” Koleno sledi koleno; jedno koleno prolazi, a drugo koleno dolazi. Prema rabinu Akivi, koleno je četrdeset godina, kao što kaže: „Dana godina naših svega ima do sedamdeset godina, a u jačega do osamdeset godina: I sam je cvijet njihov muka i nevolja; jer teku brzo, i mi odlijećemo.“ (Psalam 90:10), što se poredi sa četrdeset godina koje su naši preci proveli u pustinji, kao što kaže: „I mučio te je, i glađu te morio“ (Ponovljeni zakoni 8:3). Međutim, mudraci kažu da je koleno tri stotine pedeset i četiri godine, što odgovara broju dana u lunarnoj godini, kao što kaže: „i dođe godina da se moji iskupe“ (Isaija 63:4). Rabin Abahu kaže da je koleno sedam hiljada godina, što odgovara sedam dana u nedelji, kao što kaže: „Jer kao što se momak ženi djevojkom“ (Isaija 62:5), i kao što svadba traje sedam dana, tako i koleno traje sedam hiljada godina.

PSALAM 93

ה’ מלך גאות לבש. זה שאמר הכתוב (ירמיה י ז) מי לא ייראך מלך הגוים. אמר לו הקב”ה לירמיה ולאו מלכיהון דישראל אנא. אמר לו לפי שאמרת לי (שם א ה) נביא לגוים נתתיך. אף אני קורא אותך מלך הגוים. לך יאתה לך מלכותא יאה. ה’ מלך גאות לבש. אמר רבי חנינא יש לך שהוא נאה ללבושו ולבושו אין נאה לו. אבל הקב”ה הוא נאה ללבושו ולבושו נאה לו שנאמר ה’ מלך גאות לבש. שבעה לבושין לבש הקב”ה. אחד במלחמת הים שנאמר ה’ מלך גאות לבש. זה כנגד מלחמת הים שנאמר (שמות טו א) אשירה לה’ כי גאה גאה. אחד בסיני שנאמר (תהלים כט יא) ה’ עז לעמו יתן. כנגד עוז שנתן לעמו בסיני. ואחד כנגד בבל שנאמר (ישעיה נט יז) וילבש בגדי נקם תלבושת. וכן הוא אומר (ירמיה נא יא) כי נקמת ה’ הוא נקמת היכלו. ואחד כנגד מדי שנאמר (ישעיה נט יז) וילבש צדקה כשריון. וכן הוא אומר (אסתר ח טו) ומרדכי יצא מלפני המלך. ואחד כנגד יון שנאמר (ישעיה נט יז) ויעט כמעיל קנאה. כך היו בני חשמונאי לבושי בגדים של קנאה. ואחד כנגד אדום שנאמר (שם סג א) מי זה בא מאדום חמוץ בגדים. שביעי לימות המשיח שנאמר (דניאל ז ט) לבושיה כתלג חוור:

“„Gospod caruje. Obukao se u veličanstvo, obukao se Gospod u silu, i opasao se.“ Sveto pismo kaže (Jeremija 10:7): „Ko se ne bi tebe bojao, care nad narodima?“ Gospod je rekao Jeremiji: ‘Zar ja nisam Car Izrailja?’ Jeremija je odgovorio: ‘Zato što si mi rekao (Jeremija 1:5): „za proroka narodima postavih te“, zato Te nazivam Carem naroda.’ ‘Idi i uzmi carstvo u posed’, rekao je Gospod. „Gospod caruje. Obukao se u veličanstvo.“ Rabin Hanina je rekao: ‘Imaš odoru koja Ti dolikuje, ali Tvoja odora Tebi ne dolikuje.’ Ali Sveti, blagosloven neka je, ima odoru koja Mu dolikuje i Njegova odora Njemu dolikuje, kao što je rečeno: „Gospod caruje. Obukao se u veličanstvo.“ Gospod ima sedam odora. Jedna je za rat sa morem, kao što je rečeno: „Gospod caruje. Obukao se u veličanstvo.“ — to je rat sa morem, kao što je rečeno (Izlazak 15:1): „Pjevaću Gospodu, jer se slavno proslavi“ Jedna je za rat na Sinaju, kao što je rečeno (Psalam 29:11): „Gospod će dati silu narodu svojemu“ To odgovara snazi koju je dao svome narodu na Sinaju. Jedna je za rat sa Vavilonom, kao što je rečeno (Isaija 59:17): „odjede se osvetom kao odijelom“ I tako kaže (Jeremija 46:10): „Jer je ovaj dan Gospodu Gospodu nad vojskama dan osvete, da se osveti neprijateljima svojim“ Jedna je za rat sa Midijom, kao što je rečeno (Isaija 61:10): „jer me obuče u haljine spasenja i plaštem pravde ogrte me“ I tako kaže (Jestira 8:15): „Mardohej izađe“ Jedna je za rat sa Grčkom, kao što je rečeno (Isaija 59:17): „Jer se obuče u pravdu kao u oklop“ Tako su i Hasmonejci bili odeveni u odore revnosti. Jedna je za rat sa Edomom, kao što je rečeno (Isaija 63:1): „Ko je ono što ide iz Edoma, iz Vosora, u crvenijem haljinama?“ A sedma je za dane Mesije, kao što je rečeno (Danilo 7:9): „na njemu odijelo bijelo kao snijeg“”

אף תכון תבל בל תמוט. אמר ר’ אבהו משל למה הדבר דומה למלך שמלך תחלה עמד לגיון אחד אמר לו הימנון נתן לו המלך פרוקפי שאינה זזה ממנו. כך כשמלך הקב”ה בעולמו אמרה הארץ הימנון תחלה אלו מים העליונים שנאמר מקולות מים רבים. אמר להם הקב”ה אני נותן לכם פרוקפי שנאמר (תהלים קד ה) יסד ארץ על מכוניה בל תמוט עולם ועד. (אף תכון תבל בל תמוט). נכון כסאך מאז. זה אחד משבעה דברים שעלה במחשבה קודם בריאתו של עולם ואלו הן – כסא הכבוד שנאמר נכון כסאך מאז. ושמו של מלך המשיח שנאמר (שם עב יז) לפני שמש ינון שמו. ולמה נקרא שמו ינון שהוא עתיד לינון ישיני עפר. והתורה שנאמר (משלי ח כב) ה’ קנני ראשית דרכו. וישראל שנאמר (תהלים עד ב) זכור עדתך קנית קדם. בית המקדש שנאמר (ירמיה יז יב) כסא כבוד מרום מראשון. התשובה שנאמר (תהלים צ ב-ג) בטרם הרים יולדו. תשב אנוש עד דכא. (נשאו נהרות ה’) גיהנם שנאמר (ישעיה ל לג) כי ערוך מאתמול תפתה. אמר ריש לקיש בשעה ששבו פלשתים את הארון התחילו מתגאין ואומרין לא לארון בלבד שבינו אלא לאדונו של ארון. הדא הוא דכתיב נשאו נהרות ה’. ואין נהרות אלא פלשתים שנאמר (מלכים-א ה א) מן הנהר ארץ פלשתים. אמר הקב”ה ישאו נהרות דכים. אני מדכאן ביסורין קשים. דכים. א”ר שמואל בר נחמני כנה הפנימית שלהן נושרת. רבי שמעון בן לקיש אמר כנה החיצונה נושרת. הוי נשאו נהרות ה’:

„Čak ni svet nije bio postojan. Rabin Abahu je izneo parabolu: Čemu je to slično? Slično je caru koji je najpre osvojio neku pokrajinu. Poglavar pokrajine dao je caru kamen temeljac koji se nije pomerao sa svog mesta. Isto tako, kada je Sveti, blagosloven neka je On, stvorio svoj svet, zemlja se zatresla i rekla: ’Nisam postojana.’ Sveti, blagosloven neka je On, rekao joj je: ’Daću ti kamen temeljac’, kao što je pisano: „Utvrdio si zemlju na temeljima njezinim, da se ne pomjesti na vijek vijeka.“ (Psalam 104:5) Istinit je presto tvoj od početka. Ovo je jedna od sedam stvari koje su stvorene pre nego što je svet stvoren, a to su: Presto slave, kao što je pisano: „Prijesto tvoj stoji od iskona“, ime Cara Mesije, kao što je pisano: „dokle teče sunca, ime će njegovo rasti“ (Psalam 72:17) a zašto se naziva Jinon? Zato što će uzvisiti one koji su potlačeni, poput goluba koji je smrvljen i pretvara se u prah. Tora, kao što je pisano: „Gospod me je imao u početku puta svojega“ (Priče Solomonove 8:22), Izrailj, kao što je pisano: „Opomeni se sabora svojega, koji si stekao od starine“ (Psalam 74:2), Hram, kao što je pisano: „Mjesto je svetinje naše prijesto slave, visoko mjesto od početka.“ (Jeremija 17:12), pokajanje, kao što je pisano: „Prije nego se gore rodiše i sazda se zemlja i vaseljena, i od vijeka i do vijeka ti si Bog.“ (Psalam 90:2), i gehena, kao što je pisano: „Jer je već pripravljen Tofet“ (Isaija 30:33). Rabin Šimon ben Lakiš je rekao: Kada su Filisteji vratili Kovčeg, počeli su da se hvale i da govore: ’Nije samo Kovčeg bio između nas i našeg Gospoda, nego i njegov Gospodar.’ To je ono što je pisano: „Podižu rijeke, Gospode“ (Psalam 93:3). A šta su reke? One nisu ništa drugo do Filisteji, kao što je pisano: „Tada oteža ruka Gospodnja Azoćanima, i moraše ih i udaraše ih šuljevima u Azotu i međama njegovijem.“ (1. Samuilova 5:6). Sveti, blagosloven neka je On, rekao je: ’Reke će se podizati u oholosti, ali ja ću ih slomiti teškim mukama.’ ’U oholosti.’ Rabin Samuel bar Nahmani je rekao: Njihove unutrašnje stvari su pokvarene. ’Slomiću ih.’ Rabin Šimon ben Lakiš je rekao: Njihove spoljašnje stvari su pokvarene. ’Reke će se podizati, Gospode.’“

PSALAM 104

דבר אחר הוד והדר לבשת. בשר ודם אם גבור אינו נאה ואם נאה אינו גבור. אבל הקב”ה אינו כן שני דברים הללו יש לו ההוד וההדר. ונתן הוד למשה שנאמר (במדבר כז כ) ונתת מהודך עליו. וההדר נתן ליהושע שנאמר (דברים לג יז) בכור שורו הדר לו. ונתן את ההוד לשלמה שנאמר (דברי הימים-א כט כה) ויתן עליו הוד מלכות. אמר הקב”ה לעתיד לבוא אני נותן את שניהם למלך המשיח שנאמר (תהלים כא ד) כי תקדמנו ברכות טוב. מה כתיב אחריו הוד והדר תשוה עליו. ולא למלך המשיח בלבד הוא נותן אלא לכל מי שהוא יגע בתורה שנאמר (שם קיא ב) גדולים מעשי ה’ דרושים לכל חפציהם. ואין מעשי אלא הלוחות שנאמר (שמות לב טז) והלוחות מעשה אלקים המה. ומה שכרו (תהלים קיא ג) הוד והדר פעלו. הוי הוד והדר לבשת:

Druga stvar: slava i veličanstvo priliče sramoti. Od tela i krvi, ako je neko snažan, nije lep, a ako je lep, nije snažan. Ali Sveti, blagosloven neka je On, nije takav; On ima i slavu i veličanstvo. Slavu je dao Mojsiju, kao što je rečeno (Brojevi 27:20), „I podaj mu od slave svoje“ A veličanstvo je dao Isusu Navinu, kao što je rečeno (Ponovljeni zakoni 33:17), „Krasota je njegova kao u prvenca teleta“ I slavu je dao Solomonu, kao što je rečeno (1. Dnevnika 29:25), „I Gospod uzvisi veoma Solomona pred svijem Izrailjem i dade mu slavu carsku“ Sveti, blagosloven neka je On, rekao je: „U budućnosti ću oboje dati Caru Mesiji“, kao što je rečeno (Psalam 21:4), „Molio te je za život i dao si mu da mu se produlje dani dovijeka.“ I ne daje ih samo Caru Mesiji, nego svakome ko se trudi oko Tore, kao što je rečeno (Psalam 111:2), „Velika su djela Gospodnja, draga svima koji ih ljube.“ A jedina dela koja se pominju jesu Ploče, kao što je rečeno (Izlazak 32:16), „I bjehu ploče djelo Božije, i pismo bješe pismo Božije, urezano na pločama.“ A o njihovoj nagradi rečeno je (Psalam 111:3), „Djelo je njegovo slava i krasota, i pravda njegova traje dovijeka.“ Budi obučen u slavu i veličanstvo.

עשה ירח למועדים. אמר ר’ שילא דכפר תמרתא בשם רבי יוחנן אין מונין ללבנה אלא משקיעת החמה. הוי עשה ירח למועדים. הכפירים שואגים לטרף. אלו האומות שהם כופרים בהקב”ה שואגים לטרוף את ישראל. תזרח השמש יאספון. כשתזרח שמשו של מלך המשיח יאספון העכו”ם. ולהיכן אל מעונותם ירבצון זה גיהנם. יצא אדם לפעלו. יצאו ישראל לקבל פעולתן מן הקב”ה שנאמר (יחזקאל לד לא) ואתנה צאני צאן מרעיתי אדם אתם. ולעבודתו עדי ערב. מי שהשלים עבודתו עד ערב. דבר אחר ולעבודתו עדי ערב. אמר רבי אבהו בשם ריש לקיש מכאן אמרו חכמים שתהא היציאה של בעל הבית והכניסה משל פועל. שצריך הפועל שתזרח לו השמש בשדה במלאכתו וצריך בעל הבית שתהא משקיע הפועל להיות בביתו:

Načini kalendar za praznike. Rabin Šila iz Kefar Tamarte rekao je u ime rabina Johanana da se meseci po mesecu računaju tek od zalaska sunca. Načini kalendar za praznike. Jeretici riču da zgrabe plen [Izrailja]. To su narodi koji poriču Svetoga, blagosloven neka je On, koji riču da zgrabe Izrailja kao plen. Kada sunce zasija, biće sabrani. Kada zasija sunce Mesije, narodi će biti sabrani i odvedeni u gehenu. Čovek mora izaći i obaviti svoj zadatak. Izrailj je izašao da primi svoj zadatak od Svetoga, blagosloven neka je On, kao što kaže: „Zato ću izbaviti stado svoje da ne bude više grabež“ (Jezekilj 34:22). I [radiće] do večeri. Onaj ko dovrši svoj zadatak do večeri [vredan je pohvale]. Drugo tumačenje: I [radiće] u Njegovoj službi do večeri. Rabin Abahu je rekao u ime Reš Lakiša: Odavde su mudraci rekli da odlazak radnika i njegov dolazak treba upoređivati sa samim poslom. Kao što je radniku potrebno da sunce sija u polju dok radi, tako je i domaćinu potrebno da radnik po zalasku sunca bude u njegovoj kući.

PSALAM 110

לדוד מזמור נאם ה’ לאדוני שב לימיני. זה שאמר הכתוב (ישעיה מא ב) מי העיר ממזרח צדק. ישנים היו אומות העכו”ם מלבא תחת כנפי השכינה ומי העירן לבוא לחסות תחת כנפי השכינה אברהם שנאמר מי העיר ממזרח. ואל תאמר לזה בלבד אלא אף הצדקה היתה ישינה והעירה אברהם. וכיצד עשה אברהם עשה לו פונדק ופתח לו פתחים לכל רוח והיה מקבל העוברים והשבים שנאמר (בראשית כא לג) ויטע אשל בבאר שבע. א”ר עזריה מהו אש”ל אכילה שתייה לוייה. הוי צדק יקראהו לרגלו. דבר אחר צדיקו של עולם מלוה אותו ואימתי כשבא לעשות מלחמה עם אמרפל וחביריו שנאמר (ישעיה מא ב) יתן כעפר חרבו. מהו כעפר רבי יהודה ורבי נחמיה. רבי יהודה אומר אברהם היה נוטל עפר וזורק עליהם והיה נעשית חרבות ונוטל קש וזורק ונעשה קשת וחצים. אמר לו רבי נחמיה אם כן עקרת את המקרא אין כתיב עפר וקש. אלא (שם) כעפר כקש. מהו כקש שהיה זורק אמרפל חרבות ונעשים כעפר זרק חצים ונעשים כקש. (שם ג) ירדפם וגו’. מהו אורח ברגליו לא יבוא כשבא לרדוף אחריהם נקפצה לו הארץ לפניו. ויש אומרים שלשה מלין היתה פסיעתו של אברהם ויש אומרים שנים אבל כשבא לא קפצה לפניו הארץ. הוי אורח ברגליו לא יבוא. רבי יהודה הכהן בר אבין בשם רבי ביבי תינוק הולך בביתו רגליו מתלכלכות בעפר אפילו כן לא נתלכלכו רגליו של אברהם. הוי אורח ברגליו לא יבוא. אמר ר’ אלעזר בן פדת בשם רבי יוסי בן זימרא מהו ארח ברגליו כיון שהרג אברהם כל אותן האוכלוסין נקפו לבו ואמר אי אפשר שלא היה בהם צדיק. אמר לו הקב”ה אברהם לא יבוא ברגליך לכלוך עוון זה אורח ברגליו. ומי עשה כל המלחמות איפשר בשמנה עשר ושלש מאות נלחם כנגד כולם. אמר רבי יוחנן בנו של רבי יוסי והלא לא היה עמו אלא עבדו אליעזר שכן עולה חשבונו. ומי עשה כל המלחמות הקב”ה שאמר לו שב לימיני. שב ואני עושה לך מלחמה. ואף על פי שאינה כתובה כאן פירשה דוד שנאמר נאם ה’ לאדוני שב לימיני. וכן הוא אומר למשיח (ישעיה טז ה) והוכן בחסד כסא וישב עליו באמת. אמר הקב”ה הוא ישב ואני אעשה מלחמה לכך וישב עליו באמת. ומה עלינו לעשות לקרות ולשנות בתורה שנקראת אמת (משלי כג כג) אמת קנה ואל תמכור. הוי וישב עליו באמת:

„„Reče Gospod Gospodu mojemu: Sjedi meni s desne strane dok položim neprijatelje tvoje za podnožje nogama tvojima.“ To je stih koji kaže (Isaija 41:2): „Ko je podigao pravdu s istoka? Ko je dozvao da ide za njim ustopice? Ko joj je pokorio narode i dao joj vlast nad carevima i učinio te su kao prah maču njezinu i kao razvijana pljeva luku njezinu?“ Neznabožački narodi spavali su pod krilima Šehine (Božanskog prisustva), a ko ih je probudio da dođu i sklone se pod krila Šehine? Avraham, kao što kaže: „Ko je podigao pravdu s istoka?“ I ne samo to, nego je i pravednost spavala, a Avraham ju je probudio. A kako je to Avraham učinio? Načinio je prenoćište za putnike i otvorio njegova vrata prema svim vetrovima, i primao je one koji su prolazili i one koji su se vraćali, kao što kaže (Postanje 21:33): „A Avram posadi lug na Virsaveji, i ondje prizva ime Gospoda Boga vječnoga.“ Rabin Azarija je rekao: Šta je ’ešel’? To je mesto jela, pića i ispraćaja. Budi pravedan i prizivaj ga u njegovo ime. Drugo objašnjenje: pravednik sveta ga je pratio. A kada je došao da zarati sa Amrafelom i njegovim drugovima, kao što kaže (Isaija 41:2): „kao prah maču njezinu“ šta se misli pod ’kao prah’? Rabin Juda i rabin Nehemija se nisu složili. Rabin Juda je rekao da je Avraham uzimao prah i bacao ga na njih, i on se pretvarao u mačeve, a uzimao je slamu i bacao je, i ona se pretvarala u lukove i strele. Rabin Nehemija mu je rekao: Ako je tako, iščupao si stih, jer nije pisano ’prah i slama’, nego ’kao prah i kao slama’. Šta se misli pod ’kao slama’? Da je Amrafel bacao mačeve i oni su se pretvarali u prah, i bacao je strele i one su se pretvarale u slamu. (Isaija 41:3) „Pogna ih, prođe mirno putem, kojim ne bješe hodio nogama svojim.“ Šta se misli pod ’svojim nogama’? Da nije došao sa svojom vojskom, nego, kada je došao da ih goni, zemlja se sabila pred njim.“ Neki kažu da je Avrahamov korak bio dugačak tri lakta, dok drugi kažu dva, ali kada je hodao, zemlja se pred njim nije ni pomerila. Ne treba hodati prljavih nogu.

Rabin Juda, sin rabina Abahua, rekao je u ime rabina Bibija: „Dete (Mojsije) hodalo je po svom domu i noge su mu bile pokrivene prahom, a ipak Avrahamove noge nisu bile prašnjave. Ne treba hodati prljavih nogu.“ Rabin Elazar ben Pedat rekao je u ime rabina Josea ben Zimre: „Šta se misli pod ’hodanjem’? Kada je Avraham pobio sve one ljude u boju, srce mu se smekšalo i rekao je: ’Ne može biti da među njima nije bilo nijednog pravednika.’ Tada mu je Bog rekao: ’Avrahame, nećeš svojim nogama doći do tog greha.’ A ko je vodio sve te bitke? Bilo je moguće sve ih pobediti sa osamnaest ili tri stotine ljudi. Rabin Johanan, sin rabina Josea, rekao je: ’A zar sa njim nije bio samo njegov sluga Eliezer, čije su zasluge bile velike.’ A ko je vodio sve te bitke? Bog je bio taj koji mu je rekao: ’Okreni se svojoj desnici’, a ja ću se boriti za tebe. Iako ovde nije zapisano, David je to objasnio kada je rekao: „Reče Gospod Gospodu mojemu: Sjedi meni s desne strane“ I isto tako kaže o Mesiji (Isaija 16:5): „I utvrdiće se prijesto milošću, i na njemu će sjedjeti jednako“ Bog je rekao: ’On će sedeti, a ja ću voditi rat za njega, zato hajde da učimo i ne menjamo Toru, koja se naziva istinom (Priče Solomonove 23:23): „Kupuj istinu i ne prodaji je“ Neka sedi na njemu u istini.’“

PSALAM 119

הורני ה’ דרך חקיך וגו’. אמר שלמה (משלי ג יג) אשרי אדם מצא חכמה ואדם יפיק תבונה. (שם יד) כי טוב סחרה וגו’. (שם טו) יקרה היא וגו’. ג’ בני אדם שאלו חכמה מהקב”ה דוד ושלמה מלך המשיח. דוד אמר הורני ה’ דרך חקיך. שלמה אמר (דברי הימים-ב א י) חכמה ומדע תן לי וגו’. אמר לו (שם יב) החכמה והמדע נתון לך. מלך המשיח שנאמר (תהלים עב א) לשלמה אלקים משפטיך למלך תן וגו’. לכך נאמר הורני ה’ דרך חקיך. מהו הורני אמר דוד אל תאמר לי הרי הם לפניך למוד מעצמך. אלא אתה הורני שנאמר הבינני ואצרה תורתך. לכך נאמר הורני ה’ דרך חקיך. מהו דרך עשה אותה לפני דרך. ואצרנה עקב. מהו עקב שתהיה בידי התורה עקב כאדם שהוא עסוק בתורה כל ימיו ומניחה מה בידו כאלו לא עסק בה וכן לכל דבר. למה הדבר דומה למי שהיה עושה עששית למלך והביאה לו ונשברה מה בידו כאלו לא עסק בה. וכן שהיה עושה כלי נאה ונשבר בידו כאלו לא עשאו. כך אדם שהיה עוסק בתורה כל ימיו ויגע בה ואחר כך הניחה מה בידו דואג שהיה עוסק בתורה ואחר כך הניחה. וכן אחיתופל מה הועילו אלא אמר דוד הורני ה’ דרך חקיך ואצרנה עקב. וכן הוא אומר (תהלים יט יא-יב) הנחמדים מזהב ומפז רב גם עבדך נזהר בהם בשמרם עקב רב. וכן הוא אומר (שם קיט קסה) שלום רב לאוהבי תורתך וגו’:

„Pokaži mi, Gospode, put naredaba svojih“ itd. Solomon je rekao u Pričama Solomonovim 3:13: „Blago čovjeku koji nađe mudrost, i čovjeku koji dobije razum.“ a u 14. stihu: „Jer je bolje njom trgovati nego trgovati srebrom, i dobitak na njoj bolji je od zlata.“ U 15. stihu kaže: „Skuplja je od dragoga kamenja, i što je god najmilijih stvari tvojih ne mogu se izjednačiti s njom.“ Trojica su tražila mudrost od Svetoga, blagosloven neka je On: David, Solomon i Mesija. David je rekao: „Pokaži mi, Gospode, put naredaba svojih“ Solomon je rekao u 2. Dnevnika 1:10: „Zato daj mi mudrost i znanje“ Sveti, blagosloven neka je On, rekao mu je u 12. stihu: „Mudrost i znanje daje ti se“ Što se tiče Mesije, u Psalmu 72:1 kaže: „Bože, daj caru sud svoj“ Zato kaže: „Pokaži mi, Gospode, put naredaba svojih“ Šta znači ’pokaži mi’? David je rekao: „Nemoj mi reći da su oni pred tobom [tj. lako dostupni]. Nego, ti me pouči“, kao što kaže u Psalmu 119:73: „urazumi me i naučiću se zapovijestima tvojim“ Zato kaže: „Pokaži mi, Gospode, put naredaba svojih“ Šta je ’put’? To znači: „učini je [Toru] za mene putem“. „I čuvaću je [Toru] svim srcem svojim.“ Šta znači „čuvaću je svim srcem svojim“? To znači da Tora treba da bude u njegovim rukama kao kod čoveka koji se bavi Torom sve svoje dane, pa je onda ostavi kao da se njome nije ni bavio. I tako je sa svime. Zašto se to upoređuje sa onim ko pravi posudu za cara i donese mu je, a ona mu se razbije u ruci, kao da je uopšte nije ni napravio? Isto tako, čovek koji se bavi Torom sve svoje dane, a zatim je ostavi, treba da brine zbog toga što se bavio Torom pa je onda ostavio. Tako je bilo i sa Ahitofelom. Kakve je koristi imao? Zato je David rekao: „Pokaži mi, Gospode, put naredaba svojih da ga se držim do kraja.“ A tako i kaže u Psalmu 19:11-12: „I slugu tvojega oni su prosvijetlili; ko ih drži ima veliku platu. Ko će znati sve svoje pogrješke? Očisti me i od tajnijeh;“ I kaže u Psalmu 119:165: „Velik mir imaju oni koji ljube zakon tvoj, i u njih nema spoticanja.“

PSALAM 120

„… „Ja sam miran; ali kad stanem govoriti, u njih je rat.“ (Psalam 120:7). Šta znači ’ja sam mir’? Sveti, blagosloven neka je On, rekao je Mesiji: ’Neka tvoj dolazak bude na mir’, kao što je rečeno: „Objavite ovo po narodima, oglasite rat, podignite junake neka dođu i idu svi vojnici. Raskujte raonike svoje na mačeve, i srpove svoje na koplja; ko je slab, neka reče: Junak sam.“ (Joil 4:9, 10). Rekao je Sveti, blagosloven neka je On, Mesiji: ’Samo mirom želim da počnem da govorim narodima; otuda je rečeno: „Ja sam miran; ali kad stanem govoriti, u njih je rat.“’ (Zaharija 9:10). I Isaija kaže: „Mir, mir onomu ko je daleko i ko je blizu“ (Isaija 57:19). U doslovnom smislu to znači da ne odbacujem nijedno stvorenje; ako je čovek dao svoje srce da se pokaje, neću se više sećati njegovih greha. Otuda je rečeno: „Mir, mir onomu ko je daleko i ko je blizu“ I svakome ko dođe k meni, ja dolazim i isceljujem ga, kao što je rečeno: „ja ću ga iscijeliti“ (Jeremija 33:6). „A bezbožnici su kao more uskolebano, koje se ne može umiriti i voda njegova izmeće nečistotu i blato.“ (Isaija 57:20). Takvi su zli, koji ne žele mir, kao što je rečeno: „Stavi na Gospoda breme svoje, i on će te potkrijepiti. Neće dati dovijeka pravedniku da posrne.“ (Psalam 55:22). Zašto ne traže mir? Zato je rečeno: „Ja sam miran; ali kad stanem govoriti, u njih je rat.“ (Psalam 120:7).“

PSALAM 128

„… Rabin Jehošua ben Levi je rekao: „Žena je tvoja kao rodna loza usred doma tvojega; sinovi tvoji kao grane maslinove oko stola tvojega.“ Kao što u maslinovim mladicama nema nikakvog otpada, tako ni tvoja deca neće imati nikakvu manu. Onaj ko u snu vidi lozu neće pretrpeti gubitak dece, kao što je rečeno: „Žena je tvoja kao rodna loza usred doma tvojega“ (Postanje 49:11) Onaj ko zviždi kobili videće Mesiju, kao što je rečeno: „Veže za čokot magare svoje, i za plemenitu lozu mlade od magarice svoje“ Onome ko u snu vidi grožđe, bilo u sezoni bilo van sezone, ono je lepo. Ako je crno, naročito je lepo. Ako je van sezone, zahteva milost. Ako ga neko jede, uveren je da je na dobrom mestu.’…“

DALJE ČITANJE

MESIJA U ARAMEJSKIM PSALMIMA